เลิกเล่นการพนัน ชีวิตดีขึ้นจริงไหม? สิ่งที่เปลี่ยนไปและต้องใช้เวลานานแค่ไหน

เลิกเล่นการพนัน ชีวิตดีขึ้นไหม? สำหรับหลายคน คำตอบคือดีขึ้นได้ แต่ไม่พร้อมกันทุกด้านครับ ตามเหตุผลแล้วเงิน หนี้ และความไว้ใจของคนในบ้านมักต้องใช้เวลานานกว่าอารมณ์และเวลาในแต่ละวัน (เราไม่มีตัวเลขยืนยันลำดับนี้) และช่วงแรกอาจรู้สึกแย่กว่าเดิมด้วยซ้ำ ไม่มีตารางทางการที่ระบุว่าวันไหนจะดีขึ้น มีเพียงเกณฑ์ DSM-5 ที่ใช้ 3 เดือนและ 12 เดือนเป็นหลักไมล์ และหากหนักเกินรับไหว สายด่วนสุขภาพจิต 1323 โทรฟรี 24 ชั่วโมง

บทความนี้เขียนโดยทีมงาน we88thai.co สำหรับผู้อายุ 18 ปีขึ้นไปที่กำลังคิดจะเลิก เพิ่งเริ่มเลิก หรือเป็นคนในครอบครัว เราไม่ใช่แพทย์และไม่มีคำรับรองจากใครมาเล่า ทุกตัวเลขมาจากแหล่งที่เราเปิดอ่านจริง เมื่อไม่มีข้อมูลเราจะบอกว่าไม่มี ตรวจสอบล่าสุดเมื่อ 6 ตุลาคม 2569 เนื้อหานี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

เลิกเล่นการพนัน ชีวิตดีขึ้นจริงไหม? คำตอบตรง ๆ ที่มีหลักฐานรองรับ

บางเว็บเขียนว่าเลิกแล้วชีวิตจะดีขึ้นอย่างแน่นอน เราไม่เขียนแบบนั้น เพราะไม่มีแหล่งอ้างอิงรับรอง และถ้าคุณเลิกแล้วยังเจอวันที่แย่ คุณอาจคิดว่าตัวเองทำผิดวิธี ทั้งที่การเลิกเล่นการพนัน ชีวิต ดีขึ้นแบบขึ้น ๆ ลง ๆ ได้

สิ่งที่พอยืนยันได้มีดังนี้ครับ

• โรคติดการพนัน (gambling disorder) เป็นภาวะที่แพทย์วินิจฉัยได้ ตามเกณฑ์ DSM-5 ซึ่งเป็นคู่มือวินิจฉัยโรคทางจิตเวชของสมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (APA) ต้องเข้าเกณฑ์อย่างน้อย 4 จาก 9 ข้อภายใน 12 เดือน แหล่งอ้างอิงทางคลินิกชื่อ PsychDB ระบุว่าภาวะนี้ "หายเองได้และสงบในระยะยาว" ก็มี แต่ข้อความนี้ไม่ได้แปลว่าควรรอให้หายเอง
• มูลนิธิสุขภาพจิต (Mental Health Foundation) องค์กรการกุศลในสหราชอาณาจักร ระบุว่าการพนันที่เป็นปัญหาเกี่ยวข้องกับความภูมิใจในตัวเองต่ำ ความเครียด ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้า และเคมีในสมองที่เปลี่ยนไปนั้น "เปลี่ยนกลับได้" จนชีวิตประจำวันกลับมารู้สึกสนุกได้อีก
• บริการสุขภาพแห่งชาติของอังกฤษ (NHS) ระบุว่าการพนันกระทบความสัมพันธ์ สุขภาพกายและใจ และการเงิน แต่ NHS ไม่ได้ให้กรอบเวลาของการฟื้นตัวไว้

Mental Health Foundation และ NHS เป็นองค์กรต่างประเทศ เราอ้างเพื่อประกอบข้อมูล ไม่ใช่ช่องทางขอความช่วยเหลือในไทย ช่องทางในไทยอยู่ท้ายบทความ

หลังเลิกพนัน ชีวิตเปลี่ยนไปด้านไหนได้บ้าง? (ตารางพร้อมระดับหลักฐาน)

ตารางนี้เป็นกรอบที่เราจัดขึ้นเอง เพื่อแยกให้ชัดว่าเรื่องไหนมีแหล่งอ้างอิงรองรับ เรื่องไหนเป็นเพียงเหตุผลที่สมเหตุสมผล และเรื่องไหนยังไม่มีข้อมูลที่เชื่อถือได้ คอลัมน์ "สิ่งที่มักช้ากว่า" เป็นการอนุมานจากตรรกะ ไม่ใช่ผลวิจัย และเราไม่มีตัวเลขบอกว่าด้านไหนดีขึ้นก่อนหรือหลัง

เรื่องเงิน: ทำไมเลิกแล้วเงินไม่ได้ดีขึ้นทันที

หลายคนคาดว่าเลิกแล้วเงินจะกลับมาเต็มกระเป๋า แต่จริง ๆ มี 2 เรื่องแยกกันครับ เรื่องแรกคือ เงินที่ไหลออกหยุดไหล ซึ่งเกิดขึ้นทันทีที่หยุดเล่น เรื่องที่สองคือ หนี้สินและกระแสเงินสด ที่ค้างอยู่ ซึ่งไม่หายไปพร้อมกับการเลิก หนี้ที่กู้มาเล่น ค่างวดที่ผ่อนอยู่ และเงินที่ยืมเพื่อนหรือญาติ ยังต้องจ่ายต่อ ช่วงแรกหลังเลิก ตัวเลขในบัญชีจึงอาจยังไม่ดีขึ้น ทั้งที่คุณตัดสินใจถูกแล้ว

เราจึงไม่ใส่ตัวเลขว่าเลิกแล้วจะประหยัดเดือนละกี่บาท เพราะแต่ละคนต่างกันมากและเราไม่มีข้อมูลที่เชื่อถือได้ สิ่งที่ทำได้จริงคือจัดระบบเงินเพื่อไม่ให้เงินกลับไปรั่วอีก NHS แนะนำให้ชำระบิลที่จำเป็นด้วยการหักบัญชีอัตโนมัติก่อน (direct debit) และให้ธนาคารบล็อกธุรกรรมการพนัน ซึ่งเป็นแนวทางของอังกฤษ แผนจัดการหนี้และวิธีตัดเส้นทางเงินแบบไทย อยู่ในหน้า แผนเลิกพนันทีละขั้นและการจัดการหนี้

สัปดาห์แรก ๆ ทำไมถึงหงุดหงิดและรู้สึกแย่กว่าเดิม?

ถ้าหยุดเล่นแล้วหงุดหงิด โกรธ ว่างเปล่า หรือโทษตัวเอง นั่นไม่ได้แปลว่าเลิกผิดวิธี งานวิจัยของ Cunningham-Williams และคณะ (2009) สำรวจนักพนันวัยผู้ใหญ่ที่รับสมัครจากชุมชน 312 คน เกี่ยวกับความรู้สึกเมื่อพยายามเลิกหรือควบคุมการเล่น ได้ตัวเลขดังนี้

งานเดียวกันพบว่า 41% มีอาการคล้ายถอนพิษอย่างอื่นเพิ่มเติม ข้อจำกัดคือ งานวิจัยไม่ได้รายงานว่าความรู้สึกเหล่านี้กินเวลานานเท่าไร เราจึงไม่บอกว่ากี่วันหรือกี่สัปดาห์จะผ่านไป และเราใช้คำว่า "อาการคล้ายถอน" เพราะเป็นความรู้สึกตอนพยายามเลิก ไม่ใช่การถอนพิษจากสารเสพติด

ตัวเลขนี้บอกว่าความรู้สึกแย่ตอนเลิกพบได้ในคนจำนวนไม่น้อย ไม่ใช่ความอ่อนแอของคุณคนเดียว ถ้าหนักจนทำงานหรือใช้ชีวิตไม่ได้ หรือเริ่มคิดทำร้ายตัวเอง ให้โทรสายด่วน 1323 ทันที

การนอนและอารมณ์หลังเลิกพนัน: เรารู้อะไรและยังไม่รู้อะไร

หลายคนถามว่าเลิกแล้วทำไมนอนไม่หลับ และจะกลับมานอนปกติเมื่อไหร่ ตรงนี้เราขอตอบตามจริงว่า เราไม่พบแหล่งที่น่าเชื่อถือซึ่งให้ตัวเลขหรือกรอบเวลาเรื่องการนอนหลังเลิกพนัน ตัวเลขที่เห็นตามเว็บต่าง ๆ ไม่มีแหล่งที่เราตรวจสอบได้ จึงไม่นำมาใช้

ที่พอพูดได้คือ ความเครียดและปัญหาอารมณ์สัมพันธ์กับการพนันที่เป็นปัญหา (Mental Health Foundation) ดังนั้นถ้าคุณนอนไม่หลับต่อเนื่อง รู้สึกซึมเศร้าไม่หาย หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ หรือมีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง ควรพบจิตแพทย์หรือโทรสายด่วน 1323 แทนการรอดูอาการเอง

เรื่องยา เราไม่ให้คำแนะนำครับ สมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (APA) ระบุว่าสหรัฐฯ ยังไม่มียาที่ FDA รับรองสำหรับโรคติดการพนันโดยตรง แต่แพทย์อาจใช้ยารักษาภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวลที่เกิดร่วมด้วย ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องคุยกับแพทย์เท่านั้น

ความสัมพันธ์ในครอบครัวจะกลับมาเหมือนเดิมเมื่อไหร่?

เราตอบเป็นวันหรือเดือนไม่ได้ครับ เพราะไม่มีงานวิจัยที่เราตรวจสอบแล้วให้กรอบเวลานี้ ที่พูดได้ตามเหตุผลคือ ในเรื่องครอบครัว ความไว้ใจที่เสียไปเพราะการโกหก การยืมเงิน หรือการหายตัวไป จะค่อย ๆ กลับมาจากพฤติกรรมที่ตรงกันซ้ำ ๆ ไม่ใช่จากคำสัญญาครั้งเดียว

• เปิดเผยเรื่องเงิน ให้คนใกล้ชิดที่ไว้ใจเห็นภาพรวมรายรับ หนี้ และความคืบหน้าในการชำระ
• รักษานัดเล็ก ๆ เช่น กลับบ้านตามเวลาที่บอก รับลูกตามนัด ทำสิ่งที่พูดไว้
• ยอมรับว่าอีกฝ่ายยังโกรธได้ โดยไม่เร่งให้เขาให้อภัย
• ใช้เวลากับคนที่ไม่เล่นการพนัน ตามที่ NHS แนะนำ

ถ้าคุณเป็นคนในครอบครัว วิธีช่วยโดยไม่ทำให้ปัญหาแย่ลงและการดูแลใจตัวเอง เราสรุปไว้ในหน้า ติดพนันออนไลน์คืออะไร เช็กเกณฑ์ DSM-5 และบทบาทของครอบครัว

เส้นเวลาที่ควรคาดหวัง: เกณฑ์ 3 เดือนและ 12 เดือน และช่วง 30 วันแรก

เส้นเวลาเดียวที่มีเกณฑ์กำหนดไว้ชัดเจนคือ ตัวระบุระยะสงบ (remission specifier) ของ DSM-5 ที่ PsychDB สรุปไว้ โดยนับจากช่วงที่ไม่เข้าเกณฑ์โรคติดการพนันเลยแม้แต่ข้อเดียว

เกณฑ์เหล่านี้ใช้ในทางคลินิก ไม่ใช่คำทำนายว่าคุณจะรู้สึกอย่างไรในเดือนที่เท่าไร บางคนอาจรู้สึกดีขึ้นก่อนครบ 3 เดือน บางคนอาจรู้สึกว่ายังไม่ดีทั้งที่ครบ 12 เดือนแล้ว สองตัวเลขนี้ใช้เป็นหลักไมล์ไว้ตรวจสอบตัวเองเท่านั้น

เลิกได้แล้วแต่ล้ม หรือกลับไปเล่นอีก แปลว่าล้มเหลวไหม?

เราไม่มองการกลับไปเล่นซ้ำ (relapse) ว่าเป็นความล้มเหลวทางศีลธรรม สิ่งที่ควรถามคือ เกิดอะไรขึ้นก่อนหน้านั้น และจะปรับแผนอย่างไร

งานวิเคราะห์อภิมานของ Pfund และคณะ (วารสาร Addiction ปี 2023) รวบรวมการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม 29 งาน มีผู้เข้าร่วม 3,991 คน พบว่าการบำบัดทางปัญญาและพฤติกรรม (CBT) ลดความรุนแรงของอาการ ความถี่ และความเข้มข้นของการเล่นได้หลังจบการบำบัด แต่ ไม่พบผลที่มีนัยสำคัญเมื่อติดตามผลระยะยาว และผู้เขียนเตือนว่าผลหลังบำบัดอาจถูกประเมินสูงเกินจริง เพราะอคติในการตีพิมพ์ พูดง่าย ๆ คือ การบำบัดช่วยได้ แต่ไม่ใช่ปุ่มจบเรื่อง ต้องมีการสนับสนุนต่อเนื่อง

อีกงานหนึ่ง (Jimenez-Murcia และคณะ 2016) ศึกษาผู้ชาย 111 คนที่เข้ารับ CBT กลุ่มละ 16 ครั้ง ครั้งละ 90 นาที พบว่าในกลุ่มที่ดื่มแอลกอฮอล์ในระดับเสี่ยงหรือติด การกลับไปเล่นซ้ำภายในครั้งที่ 12 อยู่ที่ 50% เทียบกับ 15% ในกลุ่มที่ไม่ดื่มหรือดื่มน้อย ตัวอย่างนี้เป็นกลุ่มคลินิกในสเปน จึงใช้สรุปได้เพียงว่า ในงานนั้น แอลกอฮอล์เป็นปัจจัยเสี่ยง ไม่ใช่กฎที่ใช้กับทุกคน

ถ้าล้มไปแล้ว เราแนะนำให้หยุดต่อทันที ไม่ไล่ตามเงินที่เสีย บอกคนที่ไว้ใจ และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ หรือเข้ากลุ่มช่วยเหลือกันเองอย่าง Gamblers Anonymous (GA) แผนฉบับเต็มอยู่ที่ วิธีเลิกการพนันทีละขั้น

รับมือตอนอยากเล่น: หลัก 3 ข้อของกรมสุขภาพจิตและเทคนิคเลื่อนเวลา

กรมสุขภาพจิตให้หลักการเลิกพนัน 3 ข้อ ตามที่ MGR Online เผยแพร่เมื่อ 27 พฤศจิกายน 2565 ดังนี้

1. สร้างแรงจูงใจ ด้วยการทบทวนผลเสียที่เกิดจากการพนัน
2. ระบุและวิเคราะห์ ตัวกระตุ้น (triggers) เช่น ความเบื่อ ความเครียด หรือความวิตกกังวล แล้ววางแผนหลีกเลี่ยง
3. ทดแทนการพนันด้วยกิจกรรมที่ดีต่อใจและเป้าหมายชีวิต

ส่วนตอนมีอาการอยากเล่น (urges) Gamblers Anonymous Chicago แนะนำเทคนิคแบบเพื่อนช่วยเพื่อน เช่น เลื่อนการตัดสินใจทีละ 10 นาที โทรหาคนที่ไว้ใจ ไปทำกิจกรรมอื่น คิดว่า "แค่วันนี้" และเขียนข้อดีข้อเสียของการเล่น เทคนิคเหล่านี้ไม่ได้บอกว่าความอยากจะอยู่นานเท่าไร เราจึงไม่ระบุเวลา วิธีปิดทางเข้าเว็บและตัดเส้นทางเงินอยู่ที่ วิธีเลิกพนันออนไลน์

เช็กตัวเองรายเดือน: ชีวิตดีขึ้นแล้วหรือยัง? (แบบติดตามความก้าวหน้า)

ลองใช้รายการนี้ทุกเดือน เพื่อดูแนวโน้มจากสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่จากอารมณ์ของวันนั้น เป็นเครื่องมือที่เราออกแบบเอง ไม่ใช่แบบประเมินทางการแพทย์

1. การเล่น: เดือนนี้ฉันเล่นการพนันหรือไม่ ถ้าเล่น กี่ครั้ง และเกิดอะไรขึ้นก่อนเล่น
2. เกณฑ์ DSM-5 ทั้ง 9 ข้อ: ลองทบทวนรายการเกณฑ์ (ดูครบทุกข้อที่หน้า ติดพนันออนไลน์คืออะไร) ว่าเดือนนี้มีข้อใดที่ยังตรงกับฉันอยู่บ้าง จำนวนข้อที่ลดลงตามเวลาเป็นสัญญาณที่ดี
3. เงิน: ฉันจ่ายหนี้และบิลตรงเวลาหรือไม่ และมีเงินที่ไม่ได้บอกใครหรือเปล่า
4. ความสัมพันธ์: เดือนนี้ฉันโกหกเรื่องเงินหรือเวลาหรือไม่ และได้ใช้เวลากับคนที่ไม่เล่นพนันบ้างไหม
5. อารมณ์และการนอน: ฉันรู้สึกซึมเศร้า วิตกกังวล หรือนอนไม่หลับต่อเนื่องหรือไม่ ถ้าใช่ นั่นคือสัญญาณให้ปรึกษาแพทย์
6. ตัวกระตุ้นและคนช่วย: ฉันรู้ตัวกระตุ้นของตัวเองหรือยัง และมีคนที่โทรหาได้เมื่อรู้สึกอยากเล่นหรือเปล่า

ถ้าสองข้อขึ้นไปยังแย่หรือแย่ลง ไม่ได้แปลว่าล้มเหลว แต่เป็นสัญญาณให้เพิ่มคนช่วย

เมื่อไหร่ควรขอความช่วยเหลือจากมืออาชีพ และโทรหาใครได้

ควรขอความช่วยเหลือเมื่อกลับไปเล่นซ้ำหลายครั้ง หนี้ท่วมจนจัดการเองไม่ไหว รู้สึกซึมเศร้าหรือสิ้นหวังต่อเนื่อง มีความคิดทำร้ายตัวเอง หรือครอบครัวเริ่มมีปัญหารุนแรง APA ระบุว่าผู้ที่เป็นโรคติดการพนันมีเพียง 1 ใน 10 คนที่เข้ารับการรักษา

• สายด่วน 1323 ของกรมสุขภาพจิต โทรฟรี 24 ชั่วโมง ให้คำปรึกษา ช่วยลดความเครียด และส่งต่อไปยังสถานบริการ เป็นช่องทางเดียวที่เราตรวจสอบยืนยันได้ จึงไม่ใส่เบอร์อื่น
• จิตแพทย์ ประเมินอาการและแนะนำการรักษา ซึ่งตาม APA รวมถึง CBT (การบำบัดทางปัญญาและพฤติกรรม) จิตบำบัดแบบจิตพลวัต การบำบัดกลุ่ม และการบำบัดครอบครัว
• กลุ่มช่วยเหลือกันเอง เช่น Gamblers Anonymous

อ่านแนวทางภาพรวมได้ที่ การเล่นพนันอย่างมีความรับผิดชอบ บทความนี้ไม่ชวนให้สมัครหรือฝากเงินที่ใด และเราไม่รับรองผลลัพธ์ใด ๆ

คำถามที่พบบ่อย

อ่านต่อในหมวดนี้