กฎหมาย การพนันไพ่ ชนไก่ และกัดปลา อยู่บัญชีไหน และมีโทษเท่าไร?

ถ้าคุณสงสัยว่า กฎหมาย การพนันไพ่ ชนไก่ และกัดปลา ของไทยวางไว้อย่างไร เราขอตอบให้ชัดตั้งแต่บรรทัดแรก: ทั้งสามอย่างอยู่ภายใต้ พระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 ซึ่งแบ่งการพนันเป็นสองกลุ่มคือ บัญชี ก (ห้ามเด็ดขาด) กับ บัญชี ข (เล่นได้ก็ต่อเมื่อมีใบอนุญาต) โดยทั่วไปแล้ว ชนไก่และกัดปลาเป็นการพนันประเภทที่ขอใบอนุญาตได้ (บัญชี ข) ส่วนไพ่นั้นแยกตามชนิดเกม และถ้าจัดหรือเล่นโดยไม่มีใบอนุญาต ก็มีความผิดตามมาตรา 12 ซึ่งโทษหนักสุดถึงจำคุก 3 ปีและปรับ 5,000 บาท บทความนี้ทีมงาน we88thai.co เรียบเรียงเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายรายคดี และเนื้อหานี้สำหรับผู้ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป

ก่อนลงรายละเอียด เราแนะนำให้อ่านหน้าหลักหมวดนี้ที่ กฎหมายการพนันไทย และหน้าที่อธิบายนิยามพื้นฐานไว้แล้วอย่างละเอียดที่ การพนันคืออะไรในสายตากฎหมาย เพื่อจะได้ไม่ต้องย้ำเรื่องเดิม หน้านี้เราจะโฟกัสเฉพาะสามเรื่องคือ ไพ่ ชนไก่ และกัดปลา ว่าแต่ละอย่างตกอยู่บัญชีใด ต้องขออนุญาตเมื่อไร และฝ่าฝืนแล้วโทษเป็นอย่างไร

พ.ร.บ.การพนัน พ.ศ. 2478 วางโครงไว้อย่างไร

พระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 เป็นกฎหมายแม่บทเรื่องการพนันของไทย ลงนามเมื่อ 31 มกราคม 2478 และประกาศใช้ในราชกิจจานุเบกษามีผลบังคับตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2478 โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้รักษาการ กฎหมายฉบับนี้ใช้ต่อเนื่องมาถึงปัจจุบันและถูกแก้ไขหลายครั้ง ฉบับแก้ไขล่าสุดคือฉบับที่ 8 พ.ศ. 2505 ส่วนบทกำหนดโทษอยู่ในช่วงมาตรา 9 ถึงมาตรา 14 ทวิ

หัวใจของกฎหมายอยู่ที่ "บัญชีแนบท้าย" สองบัญชี คือ บัญชี ก และ บัญชี ข ซึ่งเป็นตัวบอกว่าเกมไหนห้ามเด็ดขาด เกมไหนขออนุญาตได้ เวลาตำรวจตั้งข้อหาหรือศาลตัดสิน จึงต้องเปิดดูว่าการเล่นนั้นอยู่บัญชีใด แล้วค่อยไปดูอัตราโทษในมาตรา 12 ประกอบกัน นี่คือเหตุผลที่เราต้องเข้าใจสองบัญชีนี้ก่อนจะพูดถึงไพ่ ชนไก่ หรือกัดปลา

• มาตรา 4 วางหลักห้ามจัดให้มีหรือเข้าเล่นการพนันตามบัญชี ก เว้นแต่จะมีพระราชกฤษฎีกาอนุญาตเป็นการเฉพาะ
• มาตรา 4 ทวิ ครอบคลุม "การเล่นอื่นใด" ที่ไม่ได้ระบุชื่อในบัญชี แต่มีลักษณะเป็นการเสี่ยงโชคเอาเงินหรือทรัพย์สินกัน ซึ่งเล่นได้ก็ต่อเมื่อมีกฎกระทรวงหรือใบอนุญาต และนิยามคำว่า "การเล่น" ยังรวมถึงการทายและการทำนายด้วย
• มาตรา 5 กำหนดเรื่องผู้มีอำนาจออกใบอนุญาตและเงื่อนไขการอนุญาต
• มาตรา 12 คือบทลงโทษหลักสำหรับผู้จัดและผู้เล่นที่ฝ่าฝืน

บัญชี ก กับ บัญชี ข ต่างกันตรงไหน

สรุปสั้น ๆ คือ บัญชี ก เป็นการพนันที่กฎหมายถือว่าอันตรายต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรม จึง "ห้ามเล่นเด็ดขาด" ใครจะขออนุญาตก็ไม่ได้ จะเปิดให้เล่นได้ก็ต้องออกเป็นพระราชกฤษฎีกาเท่านั้น ตัวอย่างที่คุ้นหูคือ หวยใต้ดินหรือสลากกินรวบ ไฮโล โปปั่น ถั่ว กำตัด และบ่อนการพนันแบบเอาเงินกันโต้ง ๆ ส่วน บัญชี ข เป็นการพนันที่ "เล่นได้ถ้าได้รับใบอนุญาต" ก่อน เช่น กีฬาบางชนิด การแข่งขันสัตว์ และไพ่บางประเภท

จุดที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่า "บัญชี ข แปลว่าถูกกฎหมาย เล่นได้เลย" ซึ่งไม่ใช่ หากไม่มีใบอนุญาตก็ยังผิดอยู่ดี ต่างกันแค่ว่าในทางหลักการ บัญชี ข สามารถยื่นขออนุญาตได้ ขณะที่บัญชี ก ขอไม่ได้ ข้อมูลจากหนังสือกระทรวงมหาดไทยถึงเลขาธิการคณะรัฐมนตรี (13 มกราคม 2568) ก็ยืนยันหลักนี้ว่า กระทรวงมหาดไทยอนุญาตให้เล่นการพนันได้เฉพาะบัญชี ข ส่วนบัญชี ก กระทรวงอนุญาตเองไม่ได้ ต้องให้รัฐบาลดำเนินการผ่านพระราชกฤษฎีกาตามมาตรา 4

อยากเข้าใจคำนิยาม "การพนัน" และองค์ประกอบความผิดให้ลึกขึ้น อ่านต่อได้ที่ การพนันคืออะไร ซึ่งเราอธิบายบัญชี ก และ บัญชี ข ในภาพกว้างไว้แล้ว

กฎหมาย การพนันไพ่ ไพ่อยู่บัญชีไหน และเล่นไพ่ที่บ้านผิดไหม

เรื่องไพ่เป็นจุดที่สับสนที่สุด เพราะคำว่า "ไพ่" ครอบคลุมหลายเกม กฎหมาย การพนันไพ่ จึงไม่ได้ตอบว่า "ไพ่ผิดหรือไม่ผิด" แบบเหมารวม แต่ต้องดูเป็นเกม ๆ ไป ไพ่ที่เป็นการพนันขาดแบบบ่อน เช่น ไพ่สามใบ ป๊อกเด้งเอาเงิน ถูกจัดในกลุ่มที่เข้มงวดเทียบเท่าบัญชี ก ขณะที่ "ไพ่ต่าง ๆ" โดยทั่วไปถูกจัดในบัญชี ข ซึ่งหมายความว่าจะจัดให้เล่นได้ก็ต่อเมื่อมีใบอนุญาต

คำถามยอดฮิตคือ "เล่นไพ่ที่บ้านกับเพื่อนผิดไหม" คำตอบคือ ถ้ามีการได้เสียเงินหรือทรัพย์สินกันเป็นสาระสำคัญ และไม่มีใบอนุญาต ก็เข้าข่ายการพนันตามกฎหมายได้ แม้จะไม่ได้เปิดเป็นบ่อน มีคดีจริงที่ตำรวจจับผู้เล่นไพ่แคงในบ้านและยึดไพ่เป็นของกลางหลายสำรับ นอกจาก พ.ร.บ.การพนันแล้ว การถือครองไพ่ยังมีกฎหมายเฉพาะคือ พ.ร.บ.ไพ่ พ.ศ. 2486 ที่กำหนดให้ไพ่ต้องซื้อจากกรมสรรพสามิตและจำกัดจำนวนการครอบครอง หากมีไพ่เกิน 120 ใบโดยไม่ได้รับอนุญาต ก็อาจมีความผิดตามกฎหมายฉบับนั้นเพิ่มอีกชั้นหนึ่ง

สรุปแนวทางปลอดภัยเรื่องไพ่คือ อย่าจัดให้เล่นเอาเงินโดยไม่มีใบอนุญาต อย่าตั้งวงในที่สาธารณะ และเข้าใจว่าการเล่นเพื่อความบันเทิงที่ไม่มีการได้เสียเงินเป็นคนละเรื่องกับการพนัน ถ้าอยากรู้ว่าการพนันออนไลน์ (รวมถึงไพ่ออนไลน์) เข้าข่ายกฎหมายอย่างไร อ่านต่อที่ พนันออนไลน์ถูกกฎหมายไหม

ชนไก่ ตามกฎหมายอยู่บัญชีใด ต้องขอใบอนุญาตไหม

ชนไก่เป็นการพนันประเภท "สัตว์ต่อสู้/แข่งขัน" ซึ่งอยู่ในกลุ่มบัญชี ข นั่นคือสามารถจัดได้หากได้รับใบอนุญาตจากเจ้าพนักงานก่อน สนามชนไก่ที่ถูกต้องตามกฎหมายจึงต้องมีใบอนุญาตและอยู่ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด เช่น วันเวลา จำนวนครั้ง และการกำกับดูแลของทางราชการ ตรงกันข้าม ถ้าเปิดบ่อนชนไก่โดยไม่มีใบอนุญาต ก็คือความผิดทันที มีข่าวจริงที่นายอำเภอสั่งดำเนินคดีกับเจ้าของบ่อนไก่ชนที่จัดให้มีการพนันโดยไม่ได้รับอนุญาต

เมื่อพูดถึงบทลงโทษ สิ่งที่คนมักถามหาคือ อัตราโทษการพนันชนไก่ ซึ่งจะอิงกับมาตรา 12 เป็นหลัก กรณีจัดให้มีการเล่นหรือเข้าเล่นการพนันบัญชี ข โดยไม่มีใบอนุญาต โดยทั่วไปเข้าข่ายมาตรา 12 วงเล็บ (2) คือจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนผู้จัดที่เปิดเป็นบ่อนใหญ่อาจถูกตั้งข้อหาอื่นประกอบเพิ่มได้ ทั้งนี้ตัวเลขที่เห็นตามข่าวอาจต่างกันเพราะแยกตามบทบาทและอนุมาตรา

กัดปลา ผิดกฎหมายหรือเล่นได้ ต้องขออนุญาตอย่างไร

กัดปลาเป็นการพนันสัตว์ต่อสู้อีกชนิดหนึ่งที่อยู่ในกลุ่มเดียวกับชนไก่ คืออยู่ในบัญชี ข ขอใบอนุญาตได้ ไม่ใช่สิ่งที่ห้ามเด็ดขาดแบบบัญชี ก แต่ถ้าจัดให้มีการกัดปลาเอาเงินโดยไม่มีใบอนุญาต ก็มีความผิด หลักเกณฑ์เหมือนชนไก่ทุกประการ กล่าวคือ ในทางปฏิบัติ อัตราโทษการพนันกัดปลา จะอิงกับมาตรา 12 เช่นกัน โดยกรณีไม่มีใบอนุญาตมักเข้าข่ายมาตรา 12 วงเล็บ (2) จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ข้อสังเกตคือ ภาครัฐเคยจัดกลุ่มกิจกรรมเหล่านี้ไว้ด้วยกัน เช่น ช่วงมาตรการควบคุมโรคปี 2563 กระทรวงมหาดไทยสั่งให้งดกิจกรรมชกมวย ชนไก่ กัดปลา ชนโค และแข่งม้าเป็นการชั่วคราว ซึ่งสะท้อนว่าทั้งชนไก่และกัดปลาถูกมองเป็นการพนันประเภทที่ต้องกำกับและขออนุญาต ไม่ใช่กิจกรรมที่ทำได้โดยอิสระ

ใครเป็นผู้ออกใบอนุญาต และขอที่ไหน

การขออนุญาตการพนันบัญชี ข ต้องยื่นต่อ "เจ้าพนักงานผู้ออกใบอนุญาต" ซึ่งในทางปฏิบัติคือเจ้าพนักงานฝ่ายปกครองภายใต้กระทรวงมหาดไทย โดยทั่วไปหมายถึงนายอำเภอในเขตพื้นที่ หรือผู้ว่าราชการจังหวัด/ผู้ที่ได้รับมอบหมาย แล้วแต่ประเภทและขนาดของการจัด ผู้ขอต้องระบุสถานที่ วันเวลา ประเภทการพนัน และปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดในใบอนุญาต

• ยื่นคำขอที่ที่ว่าการอำเภอ/สำนักงานเขต ในพื้นที่ที่จะจัด
• ระบุประเภทการพนันบัญชี ข ให้ชัด เช่น ชนไก่ กัดปลา หรือการเล่นไพ่ในงานที่ขออนุญาต
• ปฏิบัติตามเงื่อนไข เช่น เวลาเปิด-ปิด จำนวนผู้เข้าร่วม และการห้ามผู้มีอายุต่ำกว่า 20 ปีเข้าเล่น
• การจัดเกินกว่าที่ขอ หรือไม่มีใบอนุญาต ถือว่าผิดเงื่อนไขและมีโทษ

ถ้าคุณเป็นผู้ช่วยโปรโมทหรือโฆษณาการพนันที่ไม่มีใบอนุญาต ก็มีความเสี่ยงตามกฎหมายอีกชุดหนึ่ง อ่านรายละเอียดได้ที่ โปรโมทเว็บพนัน มีโทษอย่างไร

อัตราโทษตามมาตรา 12 แยกตามบัญชี

มาตรา 12 แบ่งโทษเป็นสองระดับหลักตามความร้ายแรงของการพนัน

1. มาตรา 12 วงเล็บ (1) ใช้กับการพนันที่ร้ายแรง เช่น การเล่นตามบัญชี ก และบางรายการที่กฎหมายระบุไว้เป็นพิเศษ (เช่น สลากกินรวบ) โทษคือจำคุกตั้งแต่ 3 เดือนถึง 3 ปี และปรับตั้งแต่ 500 ถึง 5,000 บาท ด้วยกันทั้งจำทั้งปรับ
2. มาตรา 12 วงเล็บ (2) ใช้กับการเล่นอื่น ๆ รวมถึงการพนันบัญชี ข ที่จัดหรือเล่นโดยไม่มีใบอนุญาต โทษคือจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

พูดง่าย ๆ คือ ยิ่งใกล้บัญชี ก โทษยิ่งหนัก ส่วนชนไก่ กัดปลา และไพ่ทั่วไปที่เป็นบัญชี ข เมื่อทำโดยไม่มีใบอนุญาต มักเข้าวงเล็บ (2) ทั้งนี้ค่าปรับสูงสุดตาม พ.ร.บ.ฉบับนี้อยู่ที่ 5,000 บาท ซึ่งนักวิชาการมองว่าเป็นตัวเลขที่ล้าสมัยมากและมีข้อเสนอให้แก้ไขอัตราโทษในมาตรา 12 ถึงมาตรา 14 ให้สอดคล้องกับปัจจุบัน

อยากเทียบอัตราโทษของผู้จัด ผู้เล่น และผู้โฆษณาแบบละเอียด อ่านเพิ่มที่ พนันออนไลน์ถูกกฎหมายไหม ใครผิดบ้าง ซึ่งแยกโทษตามบทบาทไว้แล้ว

งานประเพณีกับการขออนุญาตชั่วคราว ทำได้แค่ไหน

ในทางปฏิบัติ การจัดการพนันบัญชี ข บางอย่างในงานประเพณีหรือเทศกาล เช่น ชนไก่หรือกัดปลาในงานวัด สามารถขออนุญาตเป็นครั้งคราวได้ หากเจ้าพนักงานอนุญาตและผู้จัดทำตามเงื่อนไขทุกข้อ แต่ต้องเน้นว่า "มีงานประเพณี" ไม่ได้แปลว่าเล่นได้เองโดยอัตโนมัติ สิ่งที่ทำให้ถูกกฎหมายคือใบอนุญาต ไม่ใช่ชื่อของงาน

เราไม่ยืนยันรายละเอียดเงื่อนไขเฉพาะถิ่น เพราะแต่ละอำเภอ/จังหวัดอาจกำหนดต่างกัน และกฎกระทรวงมีการปรับปรุงเป็นระยะ ทางที่ปลอดภัยคือสอบถามที่ว่าการอำเภอในพื้นที่ก่อนจัดทุกครั้ง อย่าอ้างอิงจากที่คนอื่นเคยจัดได้ เพราะเขาอาจมีใบอนุญาตที่คุณไม่เห็น

เล่นพนันในบ้านกับเพื่อน ผิดไหม และเส้นแบ่งอยู่ตรงไหน

คำถามนี้ตอบด้วยหลักเดียวกับเรื่องไพ่ข้างต้น คือกฎหมายดูที่ "การได้เสียเงินหรือทรัพย์สินกันเป็นสาระสำคัญ" ไม่ได้ดูที่สถานที่ ดังนั้นการตั้งวงไพ่ ไฮโล หรือเดิมพันกัดปลาเอาเงินในบ้านโดยไม่มีใบอนุญาต ก็เข้าข่ายผิดได้เช่นกัน แม้จะเป็นวงเล็ก ๆ ในหมู่เพื่อน จุดที่ทำให้ไม่ผิดคือไม่มีการได้เสียเงินหรือทรัพย์สินจริง เช่น เล่นเพื่อความสนุกล้วน ๆ

สำหรับคนที่กังวลว่าเคยเล่นไปแล้ว หรืออยากเลิก เรารวบรวมแนวทางไว้ในหมวดดูแลตัวเอง และถ้าต้องการติดตามว่ากฎหมายกำลังจะเปลี่ยนไปทางไหน ให้ดูที่ ความเคลื่อนไหวกฎหมายการพนันล่าสุด

ทำไมตัวเลขโทษถึงไม่ตรงกัน และกฎหมายกำลังจะเปลี่ยน

ถ้าคุณค้นข่าว จะเห็นตัวเลขโทษหลายชุด ทั้งจำคุกไม่เกิน 1 ปี, ไม่เกิน 2 ปี และสูงสุด 3 ปี สาเหตุหลักคือ พ.ร.บ.การพนันแยกความผิดเป็นหลายมาตราและหลายอนุมาตรา (มาตรา 4, มาตรา 5, มาตรา 12 และอื่น ๆ) แต่ละกรณี—ผู้จัด ผู้เล่น ผู้โฆษณา ประเภทการพนัน และบัญชี ก หรือ ข—มีอัตราโทษไม่เท่ากัน สื่อแต่ละเจ้าจึงหยิบคนละมาตรามารายงาน

อีกเหตุผลคือกฎหมายฉบับนี้เก่ามาก ใช้มาตั้งแต่ปี 2478 และหลายมาตราล้าสมัย จึงมีร่างแก้ไขและแนวคิดออกกฎหมายใหม่เป็นระยะ เราจึงย้ำเสมอว่า ให้ยึดตัวบทฉบับปัจจุบันในราชกิจจานุเบกษาหรือฐานข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเป็นหลัก และถ้าเกี่ยวข้องกับคดีจริง ควรปรึกษาทนายความ ไม่ควรตัดสินใจจากพาดหัวข่าวเพียงอย่างเดียว

คำถามที่พบบ่อย

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 - วิกิพีเดีย (วันประกาศ/ผู้รักษาการ/สถานะ)
• iLaw - พ.ร.บ.การพนัน: บัญชี ก ห้ามเด็ดขาด บัญชี ข ต้องขออนุญาต
• ไทยโพสต์ - หนังสือกระทรวงมหาดไทย: อนุญาตได้เฉพาะบัญชี ข บัญชี ก ต้องพระราชกฤษฎีกา
• แนวหน้า - สลากกินรวบ/หวยใต้ดิน ผิดมาตรา 12 จำคุก 3 เดือน-3 ปี ปรับ 500-5,000 บาท
• เดลินิวส์ - จัดให้มีการเล่นการพนันผิดมาตรา 12(2) จำคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 2,000 บาท
• ไทยรัฐ - สนุกเกอร์/บิลเลียดอยู่บัญชี ข ท้าย พ.ร.บ.การพนัน 2478
• วารสาร JMBR (ThaiJO) - การบังคับใช้ พ.ร.บ.การพนัน 2478: กรณีสลากกินรวบ และข้อเสนอแก้ไขอัตราโทษ
• DFDL - Wagering Your Freedom: Thai gambling & Playing Cards Act B.E.2486 (ครอบครองไพ่เกิน 120 ใบต้องมีตราสรรพสามิต)

อ่านต่อในหมวดนี้