การพนันคืออะไร ตามกฎหมายไทย และแบ่งเป็นกี่ประเภท

การพนันคืออะไร ถ้าตอบตามกฎหมายไทยคือ การเล่นที่ผู้เล่นต้องเสี่ยงต่อการ "ได้และเสีย" เงินหรือทรัพย์สินกันโดยผลขึ้นอยู่กับโชค ความชำนาญ หรือการทายผล ซึ่งถูกควบคุมโดยพระราชบัญญัติการพนัน พุทธศักราช 2478 ที่ยังใช้อยู่ถึงวันนี้ครับ จุดที่หลายคนไม่รู้คือ ตัว พ.ร.บ. ไม่ได้เขียนคำนิยามของการพนันไว้ตรง ๆ เลย ความหมายจึงต้องประกอบจากพจนานุกรม คำพิพากษาศาลฎีกา และความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกา แล้วกฎหมายก็แบ่งการพนันออกเป็นสองบัญชีหลัก คือบัญชี ก. ที่ห้ามเด็ดขาด กับบัญชี ข. ที่เล่นได้เมื่อมีใบอนุญาต

ทีมงาน we88thai.co เป็นเว็บข้อมูลอิสระ ไม่ใช่ผู้ให้บริการพนัน เราสรุปเรื่องนี้จากตัวบทและคำอธิบายของหน่วยงานรัฐ โดยเฉพาะคำอธิบายสรุปสาระสำคัญของกรมการปกครอง เพื่อเป็นข้อมูลความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย ถ้ามีคดีเฉพาะตัวควรปรึกษาทนายความ (เนื้อหาสำหรับผู้มีอายุ 18 ปีขึ้นไป)

การพนันคืออะไร และกฎหมายให้ความหมายไว้อย่างไร

สิ่งที่น่าแปลกใจสำหรับคนที่เพิ่งค้นคำว่า การพนันคืออะไร คือ พ.ร.บ.การพนัน พุทธศักราช 2478 ไม่ได้กำหนดคำนิยามเอาไว้เลย ตามที่กรมการปกครองระบุไว้ เมื่อจะตีความว่าอะไรคือการพนัน จึงต้องพิเคราะห์จากถ้อยคำในมาตราต่าง ๆ รวมกับพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานและคำพิพากษาศาลฎีกาประกอบกัน เราจึงได้ความหมายจากสามแหล่งหลักดังนี้

• ศาลฎีกา วางหลักว่า การเล่นที่เป็นการพนัน "จะต้องมีลักษณะที่ผู้เล่นเสี่ยงต่อการได้และเสีย"
• คณะกรรมการกฤษฎีกา (กรรมการร่างกฎหมาย กองที่ 3) ให้ความเห็นว่า จะถือว่าเป็นการพนันได้ ผู้เล่น "จะต้องเสี่ยงต่อการเสียประโยชน์"
• พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ให้ความหมายไว้ว่า การพนันคือการเล่นเอาเงินหรือสิ่งอื่น โดยอาศัยความฉลาด ความชำนาญ เล่ห์เหลี่ยม ไหวพริบ ฝีมือ รวมทั้งโชคด้วย

พูดง่าย ๆ คือ ถ้าการเล่นใดมีการ "ได้เสีย" เงินหรือทรัพย์สินกัน และผลลัพธ์ผูกกับโชคหรือการเสี่ยง นั่นเข้าข่ายการพนันแล้วครับ ส่วนรายละเอียดโทษและมาตราทั้งหมด เราแยกอธิบายไว้ที่หน้าหลัก พรบ การพนัน 2478 ห้ามอะไร โทษเท่าไร เพื่อไม่ให้ซ้ำกัน

การพนัน หมายถึงอะไรกันแน่ ต้องมีองค์ประกอบอะไรบ้าง

เมื่อรวมคำอธิบายข้างต้น คำว่า การพนัน หมายถึง การเล่นที่มีองค์ประกอบครบสามข้อ คือ (1) มีผู้เล่นตั้งแต่สองฝ่ายขึ้นไปหรือมีเจ้ามือรับเดิมพัน (2) มีการวางเงินหรือทรัพย์สินเป็นเดิมพัน และ (3) ผลแพ้ชนะขึ้นอยู่กับความไม่แน่นอน ไม่ว่าจะเป็นโชคล้วน ๆ หรือผสมกับฝีมือและไหวพริบ ถ้าขาดการได้เสียเงินหรือทรัพย์สิน ก็ยังไม่ครบองค์ประกอบของการพนัน

อีกคำที่กฎหมายใช้ควบคู่กันคือ "การขันต่อ" (พนันขันต่อ) ซึ่งพจนานุกรมอธิบายว่าเป็นการพนันที่ได้เสียกันโดยวิธีต่อรอง และจุดที่คนมองข้ามบ่อยคือ มาตรา 4 ทวิ วรรคสอง บัญญัติว่า คำว่า "การเล่น" ให้หมายความรวมถึงการทายและการทำนายด้วย แปลว่าการทายผลแล้วได้เสียเงินกัน เช่น ทายผลกีฬาหรือทายผลฟุตบอล ก็ถือเป็นการพนันตามกฎหมายได้ แม้จะไม่ได้นั่งเล่นกันบนโต๊ะแบบบ่อนดั้งเดิมก็ตาม

พ.ร.บ.การพนัน 2478 มาจากไหน และมีโครงสร้างแบบใด

พระราชบัญญัติการพนัน พุทธศักราช 2478 ลงประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ พ.ศ. 2478 เท่ากับว่าเป็นกฎหมายที่มีอายุเกิน 90 ปีแล้ว และผ่านการแก้ไขเพิ่มเติมมาหลายครั้ง ตัวบทประกอบด้วยมาตราหลักและมาตราที่เพิ่มภายหลังแบบ "ทวิ/ตรี" และปิดท้ายด้วยบัญชีแนบท้ายสองบัญชี คือบัญชี ก. และบัญชี ข. เพราะเขียนไว้ตั้งแต่ยุคก่อนอินเทอร์เน็ต หลายถ้อยคำจึงเป็นภาษาเก่าและต้องตีความประกอบกับคำพิพากษาศาลฎีกาอยู่เสมอ ส่วนไทม์ไลน์การแก้ไขและเรื่องร่างกฎหมายคาสิโน เราสรุปแยกไว้ที่ พรบ การพนัน แก้ไขล่าสุด

ตามคำอธิบายของกรมการปกครอง เจตนารมณ์ของกฎหมายคือมุ่งควบคุมการเล่นการพนันที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน จึงวางหลักว่าโดยทั่วไป "ห้ามเล่นการพนัน" แล้วค่อยเปิดข้อยกเว้นให้เล่นได้บางชนิดเมื่อมีใบอนุญาต พระราชกฤษฎีกา หรือกฎกระทรวงรองรับ ผู้รักษาการตามกฎหมายนี้คือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

การพนันมีอะไรบ้าง และกฎหมายแบ่งเป็นกี่ประเภท

ถ้าถามว่า การพนันมีอะไรบ้าง ในแง่กฎหมาย กรมการปกครองสรุปว่า พ.ร.บ. กำหนดลักษณะและประเภทของการอนุญาตให้เล่นการพนันไว้ 4 ประเภท ดังนี้ครับ

1. ประเภทห้ามอนุญาตโดยเด็ดขาด คือการเล่นตามบัญชี ก. และการเล่นที่มีลักษณะคล้ายกัน (มาตรา 4 วรรคหนึ่ง)
2. ประเภทอนุญาตได้ คือการเล่นตามบัญชี ข. ซึ่งจัดหรือพนันได้เมื่อได้รับอนุญาต (มาตรา 4 วรรคสอง)
3. การเล่นนอกเหนือจากบัญชี ก. และ ข. จะพนันกันได้เฉพาะการเล่นที่ระบุชื่อและเงื่อนไขไว้ในกฎกระทรวง (มาตรา 4 ทวิ)
4. การจัดกิจกรรมแถมพกหรือให้รางวัลด้วยการเสี่ยงโชค เช่น ชิงโชคส่งเสริมการขาย ต้องขออนุญาตก่อน (มาตรา 8)

หัวใจที่คนค้นหาเรื่องนี้อยากรู้จึงอยู่ที่สองบัญชีแรก เพราะมันบอกชัดว่าเกมไหนห้ามขาด เกมไหนพอมีทางเล่นถูกกฎหมาย

บัญชี ก กับ บัญชี ข (ประเภท ก และ ประเภท ข) ต่างกันอย่างไร

ความต่างที่สำคัญที่สุดคือ "ข้ออนุญาต" บัญชี ก. ห้ามแม้แต่จะขออนุญาต ส่วนบัญชี ข. ห้ามไว้ก่อนแต่เปิดช่องให้ขอใบอนุญาตได้ เราสรุปเป็นตารางเทียบให้เห็นภาพดังนี้

จะเห็นว่า การพนันประเภท ข ไม่ได้แปลว่าเล่นได้เสรี แต่หมายถึง "เล่นได้ถ้ามีใบอนุญาตถูกต้อง" ถ้าไม่มีใบอนุญาตก็ยังผิดเหมือนกันครับ

การพนันบัญชี ก มีอะไรบ้าง

บัญชี ก. คือกลุ่มที่กฎหมายปิดประตูแน่นที่สุด มาตรา 4 วรรคหนึ่ง ห้ามมิให้อนุญาตให้จัด เข้าเล่น หรือเข้าพนันในการเล่นตามบัญชี ก. รวมถึงการเล่นที่มีลักษณะคล้ายกัน ตัวอย่างที่คุ้นหูได้แก่ หวย ก.ข. โปปั่น โปกำ ถั่ว แปดเก้า ไพ่สามใบ และการเล่นที่มีการทรมานสัตว์

เกมคาสิโนยอดนิยมอย่างบาคาร่า สล็อตแมชีน และไฮโล ก็ถูกจัดเป็นการพนันที่ประเทศไทยห้ามเช่นกัน ใครอยากเข้าใจกติกาบาคาร่าในเชิงความรู้ อ่านต่อได้ที่บทความ บาคาร่าออนไลน์เล่นอย่างไร แต่ในแง่กฎหมายไทย เกมกลุ่มนี้อยู่ฝั่งห้ามเด็ดขาด ข้อยกเว้นเดียวในตัวบทคือ ถ้ารัฐบาลเห็นว่าสถานที่ใดสมควรอนุญาตภายใต้เงื่อนไขใด ก็ต้องออกเป็นพระราชกฤษฎีกา ไม่ใช่ใบอนุญาตธรรมดาจากเจ้าพนักงาน

การพนันประเภท ข เล่นได้เมื่อไร และใครเป็นผู้อนุญาต

บัญชี ข. คือกลุ่มที่ "ห้ามไว้ก่อน แต่ขออนุญาตได้" ตัวอย่างที่คนรู้จักคือ การให้สัตว์ต่อสู้หรือแข่งกัน (ชนไก่ กัดปลา แข่งม้า) ชกมวย สลากกินแบ่ง สลากกินรวบ ไพ่ และบิลเลียด การเล่นเหล่านี้จะจัดเพื่อหาประโยชน์หรือพนันกันได้ก็ต่อเมื่อเจ้าพนักงานผู้ออกใบอนุญาตเห็นสมควรและออกใบอนุญาตให้ หรือมีกฎกระทรวงอนุญาตไว้

ใบอนุญาตแต่ละฉบับต้องมีรายละเอียดตามมาตรา 7 เช่น ลักษณะและเงื่อนไขของการเล่น สถานที่และกำหนดเวลา จำนวนผู้เล่น และข้อห้ามไม่ให้ผู้เยาว์หรือผู้ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะเข้าเล่น ในทางปฏิบัติ รูปแบบที่ถูกกฎหมายซึ่งคนไทยรู้จักดีคือสลากกินแบ่งรัฐบาลและการแข่งม้าที่ได้รับอนุญาต โดยมีกฎหมายลำดับรองรองรับ เช่น ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการพนันแข่งม้า พ.ศ. 2524 และระเบียบว่าด้วยการพนันชนไก่และกัดปลา พ.ศ. 2552 นอกจากนี้กรมการปกครองยังระบุว่ามีกฎกระทรวงและระเบียบของกระทรวงมหาดไทยออกตามกฎหมายนี้ เพื่อกำหนดรายละเอียดและเงื่อนไขการอนุญาตการพนันแต่ละชนิดเพิ่มเติม

อะไรที่ "ไม่ถือเป็นการพนัน" ตามกฎหมาย

เพราะองค์ประกอบสำคัญคือต้องมีการได้เสียเงินหรือทรัพย์สิน การเล่นที่ไม่มีการวางเดิมพันจึงไม่เข้าข่ายการพนัน เช่น เล่นไพ่หรือเล่นเกมกันเพื่อความสนุกโดยไม่มีเงินได้เสีย หรือการแข่งขันกีฬาเพื่อชิงถ้วยรางวัลล้วน ๆ โดยผู้แข่งไม่ได้วางเงินเดิมพันกันเอง

อีกกรณีที่คนถกเถียงกันคือการเล่นที่ "ใช้ฝีมือมากกว่าดวง" เช่น บิลเลียดหรือสนุกเกอร์ ซึ่งเคยถูกจัดอยู่ในบัญชี ข. และมีการเสนอให้ถอดออกเพราะมองว่าเป็นกีฬาที่ต้องใช้ทักษะ แต่ตราบใดที่ยังอยู่ในบัญชีและมีการพนันกัน ก็ยังต้องขออนุญาตอยู่ดี ส่วนกิจกรรมชิงโชคแถมพกเพื่อส่งเสริมการขาย กฎหมายไม่ได้ห้าม แต่ต้องขออนุญาตก่อนตามมาตรา 8 เสมอ

เล่นพนันออนไลน์ถือเป็นการพนันตามกฎหมายไหม

ถึงแม้ พ.ร.บ.การพนัน จะเขียนขึ้นก่อนยุคอินเทอร์เน็ตและไม่มีคำว่า "ออนไลน์" ในตัวบท แต่เพราะมาตรา 4 ครอบคลุมถึง "การเล่นซึ่งมีลักษณะคล้ายกัน" และมาตรา 4 ทวิ รวม "การทายและการทำนาย" ไว้ด้วย การเล่นพนันผ่านเว็บหรือแอปจึงยังถือเป็นการพนันตามกฎหมาย และเมื่อไม่มีใบอนุญาตหรือกฎกระทรวงรองรับเว็บพนันต่างประเทศ ก็ยังผิดกฎหมายอยู่ดี เราเจาะรายละเอียดและโอกาสโดนดำเนินคดีไว้ที่ พนันออนไลน์ถูกกฎหมายไหมในไทย

ฝ่าฝืน พ.ร.บ.การพนัน มีโทษแค่ไหน

โดยสรุป มาตรา 12 เอาผิดทั้งผู้จัด ผู้ชักชวนโฆษณา และผู้เข้าเล่น สำหรับผู้เข้าเล่นการพนันบัญชี ก. หมายเลข 1 ถึง 16 หรือสลากกินรวบ มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 5,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนการเล่นอื่นจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 2,000 บาท และยังมีการริบทรัพย์ที่ใช้เล่นตามมาตรา 10 กับรางวัลสินบนนำจับตามมาตรา 15 เพื่อจูงใจให้คนช่วยแจ้งเบาะแส รายละเอียดโทษของผู้โปรโมทเว็บพนันอยู่ที่ โปรโมทเว็บพนัน โทษตามกฎหมายไทย

ถ้าคุณหรือคนใกล้ตัวเริ่มเล่นจนกระทบชีวิต การเข้าใจว่าอะไรคือการพนันเป็นแค่จุดเริ่ม สิ่งสำคัญกว่าคือการตั้งขอบเขตให้ตัวเอง อ่านแนวทางได้ที่หน้า การเล่นอย่างมีความรับผิดชอบ ของเราครับ

คำถามที่พบบ่อย

แหล่งอ้างอิง

• คำอธิบายสรุปสาระสำคัญ พระราชบัญญัติการพนัน พุทธศักราช 2478 (กรมการปกครอง)
• การพนันคืออะไร? มีโทษอย่างไร? (Legardy)
• การพนัน - วิกิพีเดีย
• พ.ร.บ.การพนัน 2478 โครงสร้างและการแก้ไข (iLaw)
• บัญชี ก. บัญชี ข. และแนวทางการอนุญาตการพนัน (ไทยโพสต์)
• กระทรวงมหาดไทยยกร่าง พ.ร.บ.การพนันฉบับใหม่ คุมพนันออนไลน์ (ฐานเศรษฐกิจ)